Ιστορία του Τεκτονισμού
Από τα μεσαιωνικά εργοτάξια σε μια παγκόσμια αδελφότητα: ο εργατικός τεκτονισμός, η μετάβαση στον θεωρητικό, το 1717, ο Διαφωτισμός και η παγκόσμια εξάπλωση.
Εργατικός τεκτονισμός
Η ιστορία ξεκινά στα εργοτάξια της μεσαιωνικής Ευρώπης. Οι άνθρωποι που ανήγειραν τους μεγάλους καθεδρικούς ναούς ήταν οργανωμένοι σε στοές — παράγκες του εργοταξίου που λειτουργούσαν συγχρόνως ως σχολές, μητρώα απασχόλησης και ταμεία αλληλοβοήθειας. Επειδή οι ειδικευμένοι κτίστες ταξίδευαν από εργοτάξιο σε εργοτάξιο, διασχίζοντας βασίλεια, ανέπτυξαν τρόπους αναγνώρισης και κώδικες συμπεριφοράς που έδεναν αγνώστους μεταξύ τους σε μια έμπιστη συντεχνία.
Τα αρχαιότερα σωζόμενα έγγραφα της αγγλικής τέχνης — το Ποίημα Regius (περ. 1390) και το Χειρόγραφο Cooke (περ. 1420) — αναμειγνύουν ήδη τον πρακτικό κανονισμό με τον θρύλο και την ηθική παραγγελία: ο κτίστης οφείλει να είναι πιστός στον Θεό, στον βασιλιά και στον αφέντη, τίμιος στην εργασία του και φιλάνθρωπος προς τους ομοτέχνους του. Στη Σκωτία, τα Καταστατικά Schaw του 1598–99 έδωσαν στις στοές μια γραπτή συνταγματική ύπαρξη, της οποίας τα βιβλία πρακτικών σώζονται μέχρι σήμερα.
Μετάβαση στον θεωρητικό τεκτονισμό
Από τις αρχές του 17ου αιώνα οι στοές άρχισαν να δέχονται ανθρώπους που ποτέ δεν είχαν λαξεύσει πέτρα — γαιοκτήμονες, λογίους, κληρικούς, αρχαιοδίφες — αρχικά ως προστάτες, έπειτα ως πλήρη μέλη. Αυτούς τους «αποδεκτούς» ή θεωρητικούς τέκτονες προσέλκυε η αρχαιότητα της τέχνης, οι θρύλοι της και ο ηθικός της συμβολισμός. Ο ημερολογιογράφος και φυσικός φιλόσοφος Elias Ashmole κατέγραψε τη μύησή του στο Warrington το 1646, μία από τις πρωιμότερες τεκμηριωμένες μυήσεις μη εργατικού τέκτονα στην Αγγλία.
Στις επόμενες δεκαετίες η ισορροπία ανατράπηκε: η στοά έπαψε να είναι σωματείο επαγγέλματος και έγινε μια ηθική αδελφότητα που διατήρησε τα εργαλεία του οικοδόμου ως εμβλήματα. Ο διαβήτης δεν χάραζε πια αψίδες — περιέγραφε επιθυμίες.
Συγκρότηση του σύγχρονου Τεκτονισμού (1717)
Την ημέρα του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή, στις 24 Ιουνίου 1717, τέσσερις στοές του Λονδίνου συναντήθηκαν στην ταβέρνα Goose and Gridiron κοντά στον Άγιο Παύλο και συγκρότησαν την πρώτη Μεγάλη Στοά — ένα διοικητικό σώμα υπεράνω των μεμονωμένων στοών. Η καινοτομία εξαπλώθηκε με εκπληκτική ταχύτητα. Το 1723 ο αιδεσιμότατος James Anderson δημοσίευσε τα πρώτα Συντάγματα, εκθέτοντας τις παραγγελίες και τους κανονισμούς της νέας οργάνωσης· η Ιρλανδία συγκρότησε Μεγάλη Στοά έως το 1725, η Σκωτία το 1736.
Η ίδια η Αγγλία σύντομα διχάστηκε ανάμεσα σε δύο αντίπαλες Μεγάλες Στοές — τους λεγόμενους Νεωτέρους (Moderns, 1717) και Αρχαίους (Antients, 1751) — των οποίων ο ανταγωνισμός διέδωσε στοές μέσα στα στρατιωτικά συντάγματα και στις αποικίες, και των οποίων η συμφιλίωση το 1813 δημιούργησε την Ηνωμένη Μεγάλη Στοά της Αγγλίας και καθόρισε μεγάλο μέρος της τελετουργικής μορφής που χρησιμοποιείται σήμερα στον αγγλόφωνο κόσμο.
Η εποχή του Διαφωτισμού
Ο Τεκτονισμός του 18ου αιώνα και ο Διαφωτισμός μεγάλωσαν μαζί. Η στοά ήταν ένα από τα λίγα μέρη όπου ένας έμπορος, ένας ευγενής, ένας επιστήμονας και ένας ποιητής μπορούσαν να συναντηθούν επί ίσοις όροις, να συζητήσουν ιδέες περί λόγου και αρετής και να ασκήσουν μια κοινωνικότητα που αγνοούσε την τάξη. Ο Βολταίρος μυήθηκε στο Παρίσι το 1778 με παρόντα τον Βενιαμίν Φραγκλίνο· ο Μότσαρτ ύφανε τεκτονικά θέματα στον Μαγικό Αυλό· ο Γκαίτε, ο Λέσσινγκ και ο Χέρντερ διερεύνησαν τα ιδανικά της Τέχνης στα γερμανικά γράμματα.
Η ίδια περίοδος είδε την άνθηση των ανώτερων βαθμών — ιπποτικών και φιλοσοφικών συστημάτων που οικοδομούσαν πάνω στους τρεις συμβολικούς βαθμούς — από τους οποίους κατάγονται ο Σκωτικός Τύπος, ο Γαλλικός Τύπος, ο Σουηδικός Τύπος και πολλά συστήματα που τεκμηριώνονται στην Εγκυκλοπαίδεια μας.
Παγκόσμια εξάπλωση
Ο Τεκτονισμός ταξίδεψε μαζί με συντάγματα, εμπόρους και μετανάστες. Στοές συνεδρίαζαν στην αποικιακή Βοστώνη και τη Φιλαδέλφεια δεκαετίες πριν από την αμερικανική ανεξαρτησία· ο Prince Hall και δεκατέσσερις άλλοι ελεύθεροι μαύροι άνδρες μυήθηκαν στη Βοστώνη το 1775, ιδρύοντας την Αφρικανική Στοά που εξελίχθηκε στον Τεκτονισμό Prince Hall. Η Τέχνη έφτασε στην Ινδία, την Καραϊβική και τη Λατινική Αμερική τον 18ο αιώνα, στην Αυστραλία, την Αφρική και την Ανατολική Ασία τον 19ο.
Γνώρισε επίσης τους διωγμούς: απαγορευμένος από αυταρχικά καθεστώτα κάθε απόχρωσης, καταπιεσμένος υπό τον φασισμό και υπό τη σοβιετική εξουσία, με τα μέλη του φυλακισμένα για το έγκλημα της ελεύθερης σύναξης. Κάθε φορά, οι στοές επέστρεφαν μαζί με την πολιτική ελευθερία — πρόσφατα σε όλη την Ανατολική Ευρώπη μετά το 1989 και σε μια ανεξάρτητη Ουκρανία.
Δείτε το Χρονολόγιο του Τεκτονισμού για μια χρονιά-προς-χρονιά εικόνα, και τη Βιβλιοθήκη — μαζί με τα ράφια Ιστορία του Τεκτονισμού και Παλαιά Βιβλία — για τις ίδιες τις πηγές.