Ο Ημιτελής Ναός: Γιατί ο Τεκτονισμός εξακολουθεί να λειτουργεί

Κάθε θεσμός που επιβιώνει τριακόσια χρόνια απαντά σε κάποιο μόνιμο ανθρώπινο ερώτημα. Τα κοινοβούλια απαντούν στο ερώτημα της εξουσίας· τα πανεπιστήμια, στο ερώτημα της γνώσης. Η στοά απαντά σε ένα ερώτημα που έχουμε σχεδόν πάψει να θέτουμε φωναχτά: πώς γίνεται ένας συνηθισμένος άνθρωπος καλύτερος εσκεμμένα;

Ο σύγχρονος κόσμος προσφέρει την αυτοβελτίωση ως ιδιωτικό καταναλωτικό αγαθό — εφαρμογές, podcast, αποφάσεις. Η παλαιότερη διορατικότητα του Τεκτονισμού είναι ότι ο χαρακτήρας χτίζεται όπως η οικοδομή: αργά, υπό επίβλεψη, μέσα σε συντροφιά, απέναντι σε ένα νήμα στάθμης που δεν μετακινείται. Η στοά παρέχει ό,τι δεν μπορεί η εφαρμογή: μάρτυρες. Ανθρώπους που θα παρατηρήσουν αν η συμπεριφορά σου ταιριάζει με την υποχρέωσή σου, χρόνο με τον χρόνο, και που είναι δεσμευμένοι να σου το πουν με καλοσύνη όταν δεν ταιριάζει.

Η δεύτερη απάντησή της είναι στη μοναξιά, τη σιωπηλή επιδημία της εποχής μας. Η στοά προηγείται και επιβιώνει κάθε κοινωνικού δικτύου επειδή δεν είναι καθόλου δίκτυο — είναι ένας τόπος, με έδρες, καθήκοντα και ένα γεύμα κατόπιν, όπου η παρουσία δεν μπορεί να προσποιηθεί και η απουσία γίνεται αντιληπτή. Ένας άνθρωπος μπορεί να φτάσει χωρίς να γνωρίζει κανέναν· η ίδια η δομή τον αναλαμβάνει ως φίλο: κάποιος οφείλει να τον οδηγήσει, να τον διδάξει, να τον φιλοξενήσει στο δείπνο, να τον επισκεφθεί όταν είναι άρρωστος. Η ένταξη δεν είναι αποτέλεσμα αλγορίθμου αλλά περιγραφή καθήκοντος ενός αξιωματικού.

Και η τρίτη απάντησή της είναι στον κατακερματισμό. Στη στοά, ο χειρουργός κάθεται δίπλα στον οδηγό λεωφορείου και τον αποκαλεί αδελφό — και το εννοεί, επειδή το τυπικό τους έκανε να γονατίσουν στον ίδιο βωμό και να πάρουν τα ίδια λόγια στα χείλη τους. Η ισότητα δεν διακηρύσσεται· προβάρεται ώσπου να γίνει συνήθεια της αντίληψης.

Ο ναός, υπενθυμίζει το τυπικό σε κάθε υποψήφιο, δεν ολοκληρώνεται ποτέ. Αυτό δεν είναι θρήνος αλλά σχέδιο. Ένας θεσμός που θα υποσχόταν την ολοκλήρωση θα πέθαινε από την επιτυχία ή την υποκρισία· ένας που θεσμοθετεί το γίγνεσθαι μπορεί να λειτουργεί όσο οι άνθρωποι παραμένουν ημιτελείς. Τρεις αιώνες βιβλίων πρακτικών υποδηλώνουν ότι το απόθεμα είναι εξασφαλισμένο.